حمله آمریکا به جزیره لارک، بار دیگر آتش تقابل مستقیم میان ایران و آمریکا را شعلهور کرد؛ اما پاسخ ایران به محدوده تنگه هرمز محدود نماند. نیروهای مسلح ایران در پاسخ، دامنه عملیات را به مراکز استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه گسترش دادند. ابتدا سپاه پاسداران اعلام کرد پایگاههای «ملک حسین» و «الازرق» در اردن را با موشکهای بالستیک هدف قرار داده است؛ دو مرکزی که در اختیار نیروهای آمریکایی قرار دارند. ساعاتی بعد نوبت به ارتش جمهوری اسلامی ایران رسید. ارتش اعلام کرد از ساعات ابتدایی صبح، محل استقرار نیروها و بالگردهای آمریکایی در پایگاه هوایی المنهاد امارات را با دهها پهپاد انهدامی هدف قرار داده است.
به این ترتیب، پاسخ ایران به اقدام آمریکا در لارک در یک نقطه جغرافیایی متمرکز نماند؛ سپاه با موشکهای بالستیک به سراغ مواضع آمریکا در اردن رفت و ارتش نیز با پهپادهای انهدامی یکی از مراکز استقرار نیروهای آمریکایی در جنوب خلیج فارس را هدف گرفت. انتخاب «المنهاد» اتفاقی نیست؛ پایگاهی که هم سابقه طولانی در شبکه نظامی غرب دارد، هم در جنگ تحمیلی ۴۰ روزه چند بار هدف ایران قرار گرفته و هم فرمانده نیروی دریایی سپاه پیشتر آن را یکی از مبدأهای تهاجم به جزایر ایران معرفی کرده بود.
پایگاهی پشت سر دبیالمنهاد در حاشیه جنوبی دبی قرار گرفته است؛ موقعیتی که این پایگاه را هم به سواحل جنوبی خلیج فارس نزدیک میکند و هم امکان دسترسی آن به زیرساختهای گسترده حملونقل امارات را فراهم میسازد. این پایگاه در اصل متعلق به امارات متحده عربی است و بنابراین یک پایگاه صرفاً آمریکایی نیست، اما طی سالهای گذشته آمریکا و چند متحد مهم واشنگتن از زیرساختهای آن استفاده کردهاند. اهمیت المنهاد نیز دقیقاً از همین نقطه آغاز میشود؛ این پایگاه بیش از آنکه تنها محل استقرار تعدادی هواگرد باشد، یکی از نقاط پشتیبانی نیروهای غربی در منطقه محسوب میشود.
وجود باند بلند پروازی، محوطههای استقرار هواگرد، تأسیسات پشتیبانی و ظرفیت پذیرش هواپیماهای ترابری سنگین، المنهاد را به محلی مناسب برای انتقال نیرو و تجهیزات و پشتیبانی از مأموریتهای نظامی تبدیل کرده است. به بیان سادهتر، اگر برخی پایگاههای آمریکا در منطقه محل استقرار مستقیم جنگندهها و اجرای مأموریتهای رزمی باشند، المنهاد یکی از نقاطی است که میتواند به گردش نیرو، تجهیزات و استمرار پشتیبانی از عملیات کمک کند.
«هاب» نظامی آمریکا در منطقه غرب آسیابرای فهم اهمیت المنهاد کافی است به سابقه استفاده نیروهای غربی از این پایگاه نگاه کنیم. استرالیا از سال ۱۳۸۲ از المنهاد بهعنوان یک مرکز عملیاتی در خاورمیانه استفاده کرده و مقر منطقهای نیروهای مسلح این کشور نیز در این پایگاه مستقر بوده است. براساس اطلاعات رسمی منتشرشده از سوی استرالیا، این مقر وظیفه پشتیبانی لجستیکی و ارتباطی از عملیاتها را برعهده داشته و بهعنوان مرکزی برای پشتیبانی مأموریتهای منطقهای مورد استفاده قرار گرفته است.
المنهاد در دوره اوج عملیاتهای نظامی غرب در افغانستان و عراق نیز اهمیت بیشتری پیدا کرد؛ چراکه نیروها و تجهیزات میتوانستند از طریق این نقطه به مناطق عملیاتی منتقل شوند. پس از خروج نیروهای غربی از افغانستان در سال ۱۴۰۰، حجم حضور استرالیا در این پایگاه کاهش یافت، اما نقش المنهاد از بین نرفت و این مجموعه همچنان در ساختار حضور نظامی کشورهای غربی در منطقه باقی ماند.
آمریکاییها در المنهاد چه میکنند؟ آمریکا نیز طی سالهای گذشته از ظرفیت این پایگاه استفاده کرده است. یکی از نمونههای آشکار، تمرینهای مشترک نظامی آمریکا و امارات در المنهاد است که در جریان آنها انتقال سریع تجهیزات و نیرو با استفاده از هواپیماهای ترابری سنگین تمرین شده است. در یکی از این تمرینها، سامانههای راکتی هایمارس ارتش آمریکا در هواپیمای ترابری سنگین C-۱۷ بارگیری شدند تا جابهجایی سریع تجهیزات نظامی در منطقه تمرین شود.
اعلام ارتش ایران مبنی بر اینکه در حمله صبح امروز مشخصاً «محل استقرار نیروها و بالگردهای آمریکایی» هدف قرار گرفته، از همین منظر اهمیت پیدا میکند. در این عملیات، دستکم براساس اطلاعات اولیه، تمرکز صرفاً بر باند یا تأسیسات عمومی پایگاه نبوده و بخشی که نیروها و بالگردهای آمریکایی در آن مستقر بودهاند بهعنوان هدف معرفی شده است.
المنهاد؛ پایگاهی که سپاه آن را مبدأ تهاجم به جزایر ایران خوانددر جریان جنگ تحمیلی ۴۰ روزه، سپاه پاسداران اعلام کرد این پایگاه یکی از مراکزی بوده که در تهاجم به جزایر ایرانی نقش داشته است. در ۱ فروردین ۱۴۰۵، سردار شهید علیرضا تنگسیری، فرمانده فقید نیروی دریایی سپاه، از اجرای عملیات علیه پایگاههای «المنهاد» در امارات و «علیالسالم» در کویت خبر داد و اعلام کرد آشیانهها و مخازن سوخت هواگردهای آمریکایی ـ صهیونی در این دو پایگاه با حجم زیادی از موشکهای بالستیک و پهپادهای انهدامی هدف قرار گرفتهاند.
فرمانده نیروی دریایی سپاه در توضیح علت انتخاب این دو پایگاه اعلام کرد آنها مبدأ تهاجم به جزایر ایرانی بودهاند. این عملیات در قالب موج ۷۲ عملیات وعده صادق ۴ انجام شد و نیروی دریایی سپاه در یک عملیات ترکیبی موشکی ـ پهپادی تأسیسات دو پایگاه را هدف قرار داد.
المنهاد تنها میزبان آمریکا نیستیکی دیگر از ویژگیهای المنهاد، استفاده چند کشور غربی از یک مجموعه نظامی واحد است. استرالیا یکی از قدیمیترین کاربران خارجی این پایگاه محسوب میشود و سالها مقر عملیاتی خاورمیانه خود را در آن مستقر کرده است. انگلیس نیز در این مجموعه سابقه حضور دارد و نیروهای انگلیسی در کنار نظامیان دیگر کشورهای غربی از زیرساختهای آن استفاده کردهاند.
در جریان جنگ تحمیلی ۴۰ روزه نیز مقامات استرالیایی اعلام کردند بیش از ۱۰۰ نیروی نظامی این کشور در نقاط مختلف خاورمیانه حضور دارند که بیشتر آنها در امارات مستقر هستند. رسانه دولتی استرالیا همچنین در جریان یکی از حملات ایران به المنهاد گزارش داد که علاوه بر استرالیاییها و انگلیسیها، تعدادی از نیروهای آمریکایی نیز در این پایگاه حضور داشتهاند.
تفاوت المنهاد با الظفره چیست؟ امارات میزبان یکی دیگر از پایگاههای بسیار مهم مورد استفاده آمریکا یعنی «الظفره» نیز هست، اما نقش این دو پایگاه کاملاً مشابه نیست. الظفره طی سالهای گذشته بیشتر به دلیل حضور مستقیم ظرفیتهای مهم هوایی آمریکا، هواپیماهای شناسایی و مراقبتی و دیگر تجهیزات نظامی شناخته شده است.
المنهاد، اما وجه پررنگتری در حوزه پشتیبانی، ترابری، استقرار نیرو و ایجاد دسترسی عملیاتی دارد.
المنهاد در جنگ تحمیلی ۴۰ روزهحمله صبح امروز نخستین تجربه المنهاد از حملات ایران نیست. این پایگاه پیش از این نیز در جریان جنگ تحمیلی ۴۰ روزه که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، چند بار در معرض حملات ایران قرار گرفته بود. طبق اعلام رسمی ایران درباره هدف قرار گرفتن المنهاد در ۱ فروردین ۱۴۰۵ انجام شد. سردار تنگسیری در آن روز اعلام کرد نیروی دریایی سپاه آشیانهها و مخازن سوخت هواگردهای آمریکایی ـ صهیونی در پایگاههای المنهاد و علیالسالم را با موشکهای بالستیک و پهپادهای انهدامی هدف قرار داده است. این حمله بخشی از موج ۷۲ عملیات وعده صادق ۴ بود و فرمانده نیروی دریایی سپاه علت انتخاب این اهداف را نقش آنها بهعنوان مبدأ تهاجم به جزایر ایرانی عنوان کرد.
از لارک تا اردن و امارات؛ پاسخ در چند جبههعملیات امروز را باید در ادامه زنجیره حوادثی دید که با حمله آمریکا به جزیره لارک آغاز شد. آمریکا روز گذشته مواضعی در جزیره لارک را هدف قرار داد. سپاه پاسداران پس از این حمله از کشته و مجروح شدن تعدادی از نیروهای نظامی و غیرنظامیان خبر داد و اعلام کرد این اقدام بدون پاسخ نخواهد ماند. پاسخ نخست از سوی سپاه انجام شد. سپاه پاسداران اعلام کرد دو پایگاه مورد استفاده آمریکا در اردن را با موشکهای بالستیک هدف قرار داده است. اما پاسخ به همین مرحله محدود نماند.
صبح امروز ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز وارد عمل شد و با دهها پهپاد انهدامی محل استقرار نیروها و بالگردهای آمریکایی در المنهاد را هدف قرار داد. از این منظر، یکی از ویژگیهای پاسخ ایران، ترکیب جغرافیا، نیرو و ابزارهای مختلف بود؛ سپاه در یک محور از موشکهای بالستیک علیه مواضع آمریکا در اردن استفاده کرد و ارتش در محوری دیگر با پهپادهای انهدامی به سراغ نیروها و تجهیزات آمریکایی در امارات رفت.
چرا بالگردهای آمریکایی؟ در اطلاعیه مربوط به عملیات صبح امروز، اشاره مشخص به «بالگردهای آمریکایی» یکی از نکات قابل توجه است. بالگردها در ساختار نیروهای نظامی آمریکا بسته به نوع و یگان بهکارگیرنده میتوانند مأموریتهای مختلفی از انتقال نیرو و تجهیزات گرفته تا امداد و تخلیه پزشکی و پشتیبانی از عملیات را برعهده داشته باشند. از این رو، حمله به محل استقرار آنها ــ در صورت اصابت به محدوده اعلامشده ــ برخلاف حمله صرف به یک زیرساخت ثابت، داراییهای متحرک یک یگان را نیز در معرض آسیب قرار میدهد. با این حال تا زمان انتشار اطلاعات یا تصاویر تکمیلی نمیتوان مشخص کرد چه مدل یا چه تعداد بالگرد در بخش هدفگرفتهشده حضور داشته یا میزان خسارت احتمالی آنها چقدر بوده است.
وقتی عقبه آمریکا هم در تیررس قرار گرفتحمله صبح امروز به المنهاد از همین زاویه قابل توجه است. ارتش ایران اعلام کرده محل استقرار نیروها و بالگردهای آمریکایی در پایگاهی در جنوب دبی را با دهها پهپاد هدف قرار داده است؛ در حالی که ساعاتی پیش از آن، سپاه نیز پایگاههای مورد استفاده آمریکا در اردن را با موشکهای بالستیک هدف قرار داده بود. این توالی نشان میدهد پاسخ اعلامشده ایران به حمله لارک تنها در اطراف محل وقوع حمله تعریف نشد و دامنه جغرافیایی وسیعتری پیدا کرد.
پشت صحنهای که به خط مقدم آمدالمنهاد برای سالها بیشتر محل عبور بود تا سوژه خبر؛ نیروها از آن عبور میکردند، هواپیماهای ترابری در آن فرود میآمدند، تجهیزات جابهجا میشد و مأموریتهای منطقهای از طریق زیرساختهای آن پشتیبانی میشد. جنگ تحمیلی ۴۰ روزه، اما این معادله را تغییر داد. اکنون و پس از حمله دوباره آمریکا به یکی از جزایر ایران، نام المنهاد بار دیگر به صحنه بازگشته است.
موج پهپادهای انهدامی ارتش بر سر پایگاه آمریکا در اماراتاین بار ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده با دهها پهپاد انهدامی به سراغ محل استقرار نیروها و بالگردهای آمریکایی در این پایگاه رفته؛ عملیاتی که پس از حملات موشکی سپاه به پایگاههای مورد استفاده آمریکا در اردن انجام شد. هنوز میزان خسارت این حملات بهطور مستقل مشخص نشده است، اما توالی عملیاتها یک نکته را روشن میکند: پاسخ اعلامشده ایران به حمله لارک به یک نقطه و یک نیرو محدود نماند؛ موشکهای سپاه در اردن و پهپادهای ارتش در امارات، دو بخش از پاسخ نیروهای مسلح ایران به اقدام نظامی آمریکا بودند. پشت صحنهای که سالها برای پشتیبانی عملیات نیروهای غربی مورد استفاده قرار میگرفت، بار دیگر خود به بخشی از میدان نبرد تبدیل شده است
